Choć działanie drzwi automatycznych może wydawać się proste, bezpieczeństwo użytkowników zależy od właściwego zaprojektowania, doboru komponentów, montażu, konfiguracji oraz późniejszego utrzymania całej instalacji.

Wymagania dotyczące bezpieczeństwa drzwi z napędem przeznaczonych dla ruchu pieszych określa między innymi norma PN-EN 16005+A1:2024-06 „Drzwi z napędem — Bezpieczeństwo użytkowania — Wymagania i metody badań”. Zawiera ona wymagania odnoszące się między innymi do projektowania, instalowania, uruchamiania, sprawdzania oraz użytkowania drzwi objętych jej zakresem. Nie ma jednak zastosowania do wszystkich rodzajów bram, zamknięć i urządzeń z napędem.

W praktyce nadal funkcjonuje wiele błędnych przekonań dotyczących działania urządzeń ochronnych, oznakowania CE, konserwacji oraz obowiązków związanych z eksploatacją drzwi. Ich konsekwencją mogą być niewłaściwe użytkowanie instalacji, zwiększone ryzyko wypadku, kosztowne awarie, a także spory dotyczące odpowiedzialności za stan techniczny urządzenia.

Mit 1: „Jeśli drzwi działają, to są bezpieczne”

Fakt, że drzwi otwierają się i zamykają, nie oznacza jeszcze, że zapewniają wymagany poziom bezpieczeństwa użytkowników. Napęd może pracować prawidłowo, podczas gdy urządzenia zabezpieczające są uszkodzone, nieprawidłowo skonfigurowane albo nie obejmują całej strefy zagrożenia.

Przykładowo:

• pole detekcji czujników może być zbyt małe lub niewłaściwie ustawione;
• urządzenia ochronne mogą reagować z opóźnieniem;
• parametry ruchu skrzydeł mogą nie odpowiadać wymaganiom bezpieczeństwa;
• elementy zabezpieczające mogą być uszkodzone, zasłonięte lub wyłączone;
• drzwi mogą nie zatrzymywać się albo nie zmieniać kierunku ruchu w sposób wymagany po wykryciu osoby lub przeszkody.

Bezpieczeństwo nie zależy wyłącznie od sprawności napędu. Znaczenie mają również między innymi masa i geometria skrzydeł, prędkość ruchu, energia kinetyczna, siły oddziałujące na użytkownika, występujące strefy zagrożenia oraz zastosowane środki ochronne.

Dlatego poprawna praca napędu nie jest równoznaczna z bezpiecznym działaniem całej instalacji.

Mit 2: „Oznakowanie CE zawsze oznacza zgodność instalacji z PN-EN 16005”

Oznakowanie CE oznacza, że producent deklaruje, iż wyrób spełnia mające do niego zastosowanie wymagania odpowiednich przepisów harmonizacyjnych Unii Europejskiej, i bierze odpowiedzialność za tę deklarację.

Oznakowanie CE nie jest jednak certyfikatem jakości ani automatycznym potwierdzeniem, że każda zamontowana instalacja — niezależnie od sposobu montażu, konfiguracji i późniejszej eksploatacji — spełnia wszystkie wymagania PN-EN 16005.

Na bezpieczeństwo kompletnej instalacji wpływają między innymi:

• właściwy dobór napędu i pozostałych komponentów;
• zastosowanie odpowiednich urządzeń i środków ochronnych;
• prawidłowy montaż;
• poprawna konfiguracja parametrów ruchu;
• przeprowadzenie wymaganych sprawdzeń i prób;
• zgodność instalacji z dokumentacją producenta;
• właściwa konserwacja oraz usuwanie stwierdzonych usterek.

Nawet prawidłowo oznakowany wyrób może po niewłaściwym montażu, regulacji, modyfikacji albo zaniedbaniu konserwacji nie zapewniać zakładanego poziomu bezpieczeństwa użytkowników.

Należy przy tym rozróżnić sam wyrób wprowadzony do obrotu, kompletny zestaw drzwiowy, instalację po montażu oraz urządzenie zmieniane w trakcie eksploatacji. Każdy z tych etapów może mieć wpływ na ostateczne bezpieczeństwo drzwi.

Mit 3: „Serwis jest potrzebny tylko wtedy, gdy drzwi się zepsują”

Serwis drzwi automatycznych nie powinien ograniczać się do usuwania awarii. Jego podstawowym zadaniem jest utrzymanie całej instalacji w stanie pozwalającym na bezpieczne i niezawodne użytkowanie.

Podczas przeglądu technik może sprawdzać między innymi:

• działanie czujników aktywujących i urządzeń ochronnych;
• zasięg oraz prawidłowość pól detekcji;
• parametry ruchu skrzydeł;
• reakcję drzwi po wykryciu osoby lub przeszkody, zgodnie z przewidzianą funkcją bezpieczeństwa;
• stan mechaniczny napędu;
• elementy prowadzące, mocujące i przenoszące napęd;
• stan skrzydeł, prowadnic, zawiasów, osłon, uszczelek i ograniczników;
• stan elementów ryglujących, jeżeli występują;
• działanie urządzeń awaryjnych;
• poprawność oznakowania i komunikatów dla użytkowników;
• zgodność ustawień z dokumentacją urządzenia.

Wiele usterek rozwija się stopniowo i przez długi czas może pozostawać niezauważonych. Zużycie elementów mechanicznych, przesunięcie czujników, zabrudzenie powierzchni detekcyjnych albo zmiana parametrów pracy nie zawsze powodują natychmiastowe zatrzymanie drzwi. Mogą jednak ograniczać skuteczność zastosowanych środków ochronnych.

Planowe kontrole pozwalają wykrywać takie nieprawidłowości przed wystąpieniem awarii lub wypadku.

Po każdej naprawie, regulacji lub wymianie elementów mających wpływ na bezpieczeństwo należy ponownie zweryfikować prawidłowość działania odpowiednich funkcji ochronnych.

Częstotliwość przeglądów i konserwacji powinna być określana z uwzględnieniem dokumentacji producenta, intensywności użytkowania, warunków środowiskowych, charakteru obiektu, oceny ryzyka oraz innych wymagań mających zastosowanie do konkretnej instalacji.

Mit 4: „Każdy czujnik działa tak samo”

W drzwiach automatycznych stosuje się różne urządzenia detekcyjne, które mogą pełnić odmienne funkcje i wykorzystywać różne technologie.

Ze względu na funkcję można wyróżnić między innymi urządzenia służące do:

• aktywowania otwarcia drzwi;
• wykrywania obecności osób w strefie ruchu skrzydeł;
• ochrony przed uderzeniem;
• zabezpieczania przed przytrzaśnięciem lub zgnieceniem;
• kontrolowania stref znajdujących się w pobliżu krawędzi skrzydeł;
• nadzorowania przestrzeni przejścia.

Do realizacji tych funkcji mogą być wykorzystywane między innymi:

• czujniki radarowe;
• aktywna podczerwień;
• kurtyny detekcyjne;
• skanery laserowe;
• rozwiązania łączące kilka technologii.

Sam fakt wykrywania ruchu nie oznacza jeszcze, że dany czujnik może pełnić funkcję urządzenia ochronnego. Czujnik aktywujący otwarcie drzwi nie zawsze zapewnia wymagane zabezpieczenie strefy, w której występuje ryzyko uderzenia, przytrzaśnięcia lub zgniecenia.

Urządzenia aktywujące i urządzenia ochronne mogą być realizowane przez ten sam element sprzętowy, pod warunkiem że spełnia on wymagania przewidziane dla obu funkcji i został odpowiednio skonfigurowany.

Znaczenie mają również miejsce montażu, wysokość instalacji, geometria pola detekcji, czas reakcji, odporność na zakłócenia oraz poprawna współpraca z układem sterowania.

Zastosowanie niewłaściwego urządzenia albo jego nieprawidłowa konfiguracja może sprawić, że drzwi będą działały pozornie prawidłowo, lecz mogą nie zapewniać wymaganego poziomu bezpieczeństwa.

Mit 5: „PN-EN 16005 ma znaczenie wyłącznie dla producentów”

Wymagania normy nie ograniczają się do samego procesu produkcji. Dokument zawiera wymagania odnoszące się między innymi do projektowania, instalowania, uruchamiania, sprawdzania oraz użytkowania drzwi objętych jego zakresem.

Z tego względu zagadnienia związane z bezpieczeństwem drzwi mogą dotyczyć między innymi:

• producentów;
• dostawców systemów;
• projektantów;
• firm montażowych;
• serwisantów;
• właścicieli budynków;
• zarządców i administratorów obiektów;
• użytkowników odpowiedzialnych za bieżącą obsługę urządzenia.

Po oddaniu drzwi do eksploatacji istotne jest ich utrzymywanie zgodnie z dokumentacją producenta i warunkami użytkowania. Obejmuje to wykonywanie zalecanych kontroli i czynności konserwacyjnych, reagowanie na zgłoszone nieprawidłowości oraz niedopuszczanie do dalszego użytkowania drzwi, jeżeli ich stan może stwarzać zagrożenie.

Nie oznacza to jednak, że sama PN-EN 16005 w każdej sytuacji bezpośrednio określa odpowiedzialność prawną konkretnego podmiotu. Zakres obowiązków właściciela, zarządcy, administratora, firmy serwisowej lub instalatora może wynikać również z przepisów prawa, dokumentacji urządzenia, zawartych umów, przyjętego podziału kompetencji oraz okoliczności konkretnego przypadku.

Dlatego bezpieczeństwo drzwi należy traktować jako element całego procesu: od projektu i doboru komponentów, przez montaż, uruchomienie i odbiór, aż po wieloletnią eksploatację i konserwację.

Mit 6: „Po odbiorze drzwi nie trzeba już niczego sprawdzać”

Odbiór instalacji potwierdza jej stan w określonym momencie. Nie oznacza jednak, że drzwi będą przez cały okres eksploatacji zachowywały te same parametry i poziom bezpieczeństwa bez wykonywania dalszych kontroli.

W trakcie użytkowania mogą wystąpić między innymi:

• zużycie elementów mechanicznych;
• poluzowanie mocowań;
• przesunięcie lub zabrudzenie czujników;
• zmiana ustawień napędu;
• uszkodzenie skrzydeł, prowadnic lub osłon;
• wymiana urządzeń detekcyjnych na elementy o innych parametrach;
• ingerencja w układ sterowania;
• zmiana sposobu użytkowania przejścia;
• zmiana otoczenia drzwi, wpływająca na pola detekcji lub strefy zagrożenia.

Znaczenie mogą mieć również prace budowlane prowadzone w pobliżu drzwi, ustawienie nowych elementów wyposażenia, montaż reklam, mat, barierek lub innych przeszkód, które zmieniają warunki działania urządzeń detekcyjnych albo sposób poruszania się użytkowników.

Po naprawach, regulacjach, wymianie czujników, zmianie skrzydeł lub innych modyfikacjach mogących wpływać na bezpieczeństwo należy ponownie sprawdzić działanie właściwych funkcji ochronnych oraz zgodność konfiguracji z dokumentacją urządzenia.

Odbiór nie zastępuje zatem późniejszych kontroli, konserwacji i okresowej weryfikacji stanu technicznego instalacji.

Wnioski

Większość mitów dotyczących drzwi automatycznych wynika z utożsamiania ich sprawnego działania z bezpieczeństwem. Tymczasem bezpieczeństwo kompletnej instalacji zależy od wielu powiązanych ze sobą czynników: prawidłowego projektu, właściwego doboru komponentów, poprawnego montażu, konfiguracji parametrów ruchu, skuteczności urządzeń ochronnych oraz regularnej kontroli stanu technicznego.

Sam sprawny napęd nie wystarcza. Drzwi automatyczne należy traktować jako kompletny system obejmujący skrzydła, napęd, układ sterowania, czujniki, elementy mechaniczne i urządzenia zabezpieczające. Dopiero prawidłowa współpraca wszystkich tych elementów pozwala ograniczyć ryzyko uderzenia, przytrzaśnięcia lub zgniecenia użytkownika.

Regularna konserwacja, kontrola działania zabezpieczeń oraz szybkie usuwanie stwierdzonych nieprawidłowości pomagają utrzymać wymagany poziom bezpieczeństwa i ograniczyć ryzyko wypadków. Są również istotnym elementem właściwego zarządzania instalacją przez cały okres jej użytkowania.

Bezpieczeństwo drzwi automatycznych nie jest cechą nadaną jednorazowo podczas produkcji lub montażu. Jest efektem właściwego projektu, poprawnej instalacji, odpowiedniej konfiguracji, regularnej konserwacji oraz okresowej weryfikacji działania urządzeń ochronnych przez cały okres eksploatacji.