Montaż drzwi automatycznych nie kończy procesu realizacji instalacji. Przed przekazaniem ich do użytkowania należy przeprowadzić uruchomienie oraz udokumentowaną weryfikację działania całego zespołu drzwiowego.

W zależności od warunków inwestycji czynności te mogą stanowić część formalnego odbioru technicznego. Trzeba jednak rozróżnić odbiór wykonywany przez inwestora od oceny zgodności, za którą odpowiada producent kompletnego zespołu drzwiowego lub integrator.

Podpisanie protokołu odbioru nie zastępuje deklaracji zgodności, oceny ryzyka ani dokumentacji wymaganej dla danego wyrobu. Potwierdza jedynie, że wykonano określone kontrole, testy i pomiary oraz ustalono stan instalacji w dniu przekazania.

Aktualnym dokumentem odnoszącym się do bezpieczeństwa drzwi z napędem przeznaczonych do ruchu pieszego jest PN-EN 16005+A1:2024-06 „Drzwi z napędem — Bezpieczeństwo użytkowania — Wymagania i metody badań”. Zakres wymaganej weryfikacji zależy jednak od rodzaju drzwi, ich przeznaczenia, zastosowanych środków ochronnych oraz wyników oceny ryzyka.

Dlaczego odbiór nie może ograniczać się do uruchomienia drzwi?

Drzwi mogą otwierać się i zamykać, a mimo to nie zapewniać wymaganego poziomu bezpieczeństwa. Nieprawidłowo ustawione skrzydła mogą powodować nadmierne opory, sensor może nie chronić całej wymaganej strefy, a błędna konfiguracja sterownika może prowadzić do niewłaściwej reakcji po wykryciu przeszkody lub awarii.

Podczas odbioru trzeba więc sprawdzić nie tylko podstawowy cykl pracy, ale także konstrukcję mechaniczną, urządzenia aktywacyjne i ochronne, parametry ruchu, instalację elektryczną, funkcje awaryjne oraz dokumentację przekazywaną użytkownikowi.

Zakres kontroli nie będzie identyczny dla wszystkich drzwi. Inaczej weryfikuje się drzwi przesuwne, inaczej rozwierane, obrotowe czy składane. Dodatkowych sprawdzeń wymagają instalacje znajdujące się na drogach ewakuacyjnych, pełniące funkcję przeciwpożarową lub współpracujące z systemami bezpieczeństwa budynku.

1. Kontrola wykonania mechanicznego

Pierwszym etapem jest sprawdzenie konstrukcji i elementów mechanicznych. Należy zweryfikować sposób zamocowania napędu, nośność podłoża, wypoziomowanie belki oraz stabilność całej instalacji.

Skrzydła powinny poruszać się płynnie, bez ocierania, nadmiernych oporów, drgań i niepokojących odgłosów. Trzeba sprawdzić prowadnice, wózki, rolki, prowadniki podłogowe, ograniczniki oraz zabezpieczenia chroniące skrzydła przed wykolejeniem lub wypadnięciem.

Istotne są również szczeliny pomiędzy elementami ruchomymi i stałymi. Ocenie powinny podlegać strefy, w których może dojść do zgniecenia, ścinania, przytrzaśnięcia lub wciągnięcia części ciała albo przedmiotu.

W drzwiach rozwieranych szczególnej uwagi wymaga strefa zawiasów i obszar zakreślany przez skrzydło podczas otwierania. W drzwiach przesuwnych należy sprawdzić główne i boczne krawędzie zamykające oraz miejsca, w których skrzydło zbliża się do ściany, osłony lub innego elementu stałego.

Osłony napędu i mechanizmów powinny być prawidłowo zamocowane, stabilne i odporne na przypadkowe otwarcie. Nie mogą kolidować z ruchem elementów ani naciskać na przewody i złącza.

2. Kontrola urządzeń aktywacyjnych i ochronnych

Podczas odbioru należy rozdzielić funkcję aktywacji od funkcji bezpieczeństwa.

Urządzenia aktywacyjne wydają polecenie otwarcia drzwi po wykryciu zbliżającego się użytkownika. Urządzenia ochronne zabezpieczają natomiast obszary, w których poruszające się skrzydło mogłoby spowodować uderzenie, przytrzaśnięcie lub zgniecenie.

Radar aktywacyjny może prawidłowo otwierać drzwi, ale nie musi wykrywać nieruchomej osoby stojącej w świetle przejścia. Dlatego nie wystarczy potwierdzić, że każdy sensor reaguje na ruch. Trzeba sprawdzić, czy realizuje funkcję przewidzianą w projekcie i chroni cały wymagany obszar.

Pola detekcji należy testować z różnych kierunków podejścia, w całej szerokości przejścia oraz w miejscach, w których może znajdować się osoba poruszająca się wolno, dziecko, użytkownik wózka albo osoba zatrzymująca się między skrzydłami.

Badanie powinno być wykonane zgodnie z metodą właściwą dla danego typu drzwi i urządzenia ochronnego. Swobodne przejście instalatora przed sensorem nie stanowi wystarczającej weryfikacji. W razie potrzeby należy zastosować odpowiednie obiekty testowe i sprawdzić wszystkie punkty wymagane dla chronionej strefy.

Trzeba również potwierdzić, że sensor jest prawidłowo monitorowany przez sterownik. Przerwanie przewodu, utrata komunikacji lub wewnętrzna usterka urządzenia ochronnego powinny wywołać reakcję przewidzianą w przyjętej koncepcji bezpieczeństwa.

3. Reakcja drzwi na osobę lub przeszkodę

Odbiór nie może ograniczać się do stwierdzenia, że drzwi zatrzymują się i ponownie otwierają. Właściwa reakcja zależy od konstrukcji, kierunku ruchu i chronionej strefy.

W drzwiach przesuwnych wykrycie osoby podczas zamykania może powodować zatrzymanie i ponowne otwarcie. W drzwiach rozwieranych sensor po stronie otwierania może zatrzymać skrzydło, zanim dojdzie do kontaktu z użytkownikiem. W innych rozwiązaniach sygnał z urządzenia ochronnego może uniemożliwić rozpoczęcie ruchu albo utrzymać drzwi w pozycji otwartej.

Podczas odbioru należy więc potwierdzić, że każda strefa niebezpieczna została zabezpieczona, a układ sterowania reaguje zgodnie z rozwiązaniem przewidzianym dla danego typu drzwi.

4. Weryfikacja parametrów ruchu

Po sprawdzeniu konstrukcji i sensorów należy zweryfikować rzeczywiste parametry pracy drzwi.

Kontroli podlegają prędkości otwierania i zamykania, przyspieszanie, hamowanie, czas pozostawania w pozycji otwartej oraz płynność całego cyklu. Parametry powinny odpowiadać konstrukcji drzwi, masie skrzydeł, natężeniu ruchu oraz przewidywanym grupom użytkowników.

Nie wystarczy odczytać wartości zapisanych w sterowniku. O bezpieczeństwie decyduje rzeczywisty ruch kompletnej instalacji.

Jeżeli ochrona danej strefy opiera się na ograniczeniu energii lub sił, konieczne może być wykonanie pomiarów sił dynamicznych działających podczas ruchu skrzydła. Dotyczy to między innymi określonych rozwiązań niskoenergetycznych.

Zakres pomiarów powinien wynikać z konstrukcji drzwi, oceny ryzyka i zastosowanego sposobu zabezpieczenia. Jeżeli zagrożenie zostało ograniczone przez osłony, odległości bezpieczeństwa lub monitorowane urządzenia ochronne, zakres badań może być inny niż w przypadku rozwiązania opartego na ograniczeniu siły ruchu.

Zmiana prędkości, przyspieszenia lub drogi hamowania po wykonaniu pomiarów może wpłynąć na ich wyniki. Po każdej istotnej zmianie parametrów trzeba ponownie sprawdzić działanie instalacji.

5. Sprawdzenie instalacji elektrycznej i sterowania

Odbiór powinien obejmować również kontrolę instalacji elektrycznej. Należy sprawdzić prawidłowe podłączenie przewodu ochronnego, możliwość bezpiecznego odłączenia zasilania oraz zabezpieczenie przewodów przed przetarciem, wyrwaniem i kontaktem z elementami ruchomymi.

Przepusty, odciążenia przewodów i połączenia powinny być wykonane zgodnie z dokumentacją urządzeń. Wymaganej kontroli podlega również ochrona połączeń przed wilgocią oraz prawidłowe prowadzenie przewodów zasilających i sygnałowych.

W sterowniku trzeba zweryfikować przypisanie wejść i wyjść, konfigurację urządzeń ochronnych, wybór trybów pracy oraz reakcję systemu na uszkodzenia.

Jeżeli drzwi współpracują z kontrolą dostępu, systemem przeciwpożarowym, sygnalizacją alarmową lub automatyką budynkową, należy potwierdzić prawidłową hierarchię sygnałów. Blokada wynikająca z kontroli dostępu nie może uniemożliwiać realizacji funkcji wymaganej podczas ewakuacji lub alarmu pożarowego.

6. Zachowanie po zaniku i powrocie zasilania

Każda instalacja powinna zostać sprawdzona również w sytuacjach odbiegających od normalnego użytkowania.

Należy zweryfikować zachowanie drzwi po zaniku zasilania, a następnie po jego ponownym pojawieniu się. Nie powinno dochodzić do niekontrolowanego ani nieoczekiwanego ruchu.

W zależności od przeznaczenia drzwi trzeba sprawdzić działanie mechanicznego lub elektrycznego odblokowania, awaryjnego otwierania, zasilania rezerwowego albo funkcji umożliwiającej ręczne opuszczenie obiektu.

Nie każda instalacja ma takie same funkcje awaryjne. Przycisk zatrzymania awaryjnego nie jest uniwersalnym wymaganiem dla wszystkich drzwi automatycznych. Jego działanie należy sprawdzać tam, gdzie został przewidziany dla konkretnego typu drzwi, na przykład w odpowiednich konstrukcjach drzwi obrotowych.

Jeżeli zastosowano funkcję break-out, należy potwierdzić jej działanie oraz możliwość ponownego prawidłowego ustawienia skrzydeł.

7. Dodatkowe wymagania dla drzwi specjalnego przeznaczenia

Drzwi znajdujące się na drodze ewakuacyjnej powinny zostać sprawdzone również pod kątem funkcji umożliwiających bezpieczne opuszczenie obiektu. Zakres badań zależy od zastosowanej konstrukcji i współpracy z innymi systemami.

W przypadku drzwi przeciwpożarowych lub dymoszczelnych trzeba zweryfikować, czy ich automatyka nie zakłóca wymaganej funkcji zamknięcia oraz czy prawidłowo reagują na sygnały z systemu ochrony przeciwpożarowej.

PN-EN 16005 dotyczy bezpieczeństwa użytkowania napędzanych drzwi, ale nie zastępuje przepisów i norm dotyczących ewakuacji, odporności ogniowej, dymoszczelności czy kontroli dostępu.

8. Oznakowanie drzwi

Przed przekazaniem instalacji należy sprawdzić oznakowanie kompletnego zespołu.

Powinno ono zawierać dane identyfikacyjne właściwe dla danego wyrobu, w tym dane producenta, oznaczenie typu lub numer identyfikacyjny oraz znak CE, jeżeli jest wymagany.

Należy również zweryfikować obecność i czytelność wymaganych ostrzeżeń oraz oznaczeń funkcji awaryjnych. Jeżeli zastosowano funkcję break-out, odpowiednie oznaczenia powinny wskazywać sposób jej użycia.

Przezroczyste skrzydła powinny być wystarczająco widoczne dla użytkowników. W zależności od projektu i przepisów właściwych dla budynku może być wymagane zastosowanie kontrastowych oznaczeń na powierzchni szkła.

9. Dokumenty przekazywane użytkownikowi

Pełna dokumentacja techniczna maszyny nie jest standardowo przekazywana inwestorowi. Przygotowuje ją i przechowuje producent na potrzeby wykazania zgodności.

Użytkownik lub zarządca powinien natomiast otrzymać dokumenty potrzebne do bezpiecznej eksploatacji i utrzymania drzwi. Obejmują one przede wszystkim instrukcję użytkowania, instrukcję konserwacji, informacje o postępowaniu w przypadku usterek oraz właściwą deklarację zgodności.

W zależności od rodzaju wyrobu i podstawy prawnej może być również wymagana deklaracja właściwości użytkowych.

Przekazywana dokumentacja powinna zawierać informacje o zastosowanych urządzeniach, istotnych ustawieniach, wykonanych testach, wynikach pomiarów oraz wymaganych czynnościach kontrolnych i konserwacyjnych. Przydatnym elementem jest książka serwisowa lub inny dokument umożliwiający rejestrowanie przeglądów, napraw i zmian konfiguracji.

Częstotliwość kontroli nie jest jednakowa dla wszystkich drzwi. Powinna wynikać z instrukcji producenta, intensywności użytkowania, warunków środowiskowych, oceny ryzyka oraz funkcji pełnionej przez drzwi w obiekcie.

10. Protokół odbioru

Protokół odbioru powinien jednoznacznie identyfikować drzwi, ich lokalizację, napęd i zastosowane urządzenia ochronne.

Należy w nim opisać wykonane kontrole, testy i pomiary oraz podać ich wyniki wraz z jednostkami. W przypadku pomiarów wymagających specjalistycznego sprzętu warto wskazać wykorzystane urządzenie i jego identyfikację.

Protokół powinien zawierać także listę przekazanych dokumentów, stwierdzone usterki, zalecenia i terminy usunięcia nieprawidłowości. Musi z niego jasno wynikać, czy drzwi mogą zostać przekazane do normalnego użytkowania.

Jeżeli wykryta wada ma wpływ na bezpieczeństwo, instalacja nie powinna zostać dopuszczona do eksploatacji wyłącznie na podstawie wpisania uwagi do protokołu. Drzwi powinny zostać zabezpieczone lub wyłączone do czasu usunięcia nieprawidłowości i przeprowadzenia ponownej weryfikacji.

Protokół nie zastępuje deklaracji zgodności ani obowiązków producenta kompletnego zespołu. Stanowi natomiast ważny zapis stanu instalacji, przeprowadzonych badań i warunków jej przekazania użytkownikowi.

Prawidłowy odbiór drzwi automatycznych nie polega na jednorazowym sprawdzeniu, czy skrzydła się poruszają. Jest udokumentowanym procesem obejmującym kontrolę mechaniczną, elektryczną i funkcjonalną oraz potwierdzenie skuteczności zastosowanych środków bezpieczeństwa.

Dopiero po wykonaniu badań właściwych dla danej konstrukcji, usunięciu nieprawidłowości i przekazaniu wymaganej dokumentacji drzwi mogą zostać oddane do bezpiecznej eksploatacji.