Nie każde drzwi wyposażone w napęd mieszczą się w zakresie PN-EN 16005. O zastosowaniu normy decydują przede wszystkim przeznaczenie drzwi, sposób poruszania się skrzydeł oraz funkcja, jaką zespół drzwiowy pełni w obiekcie.

Aktualnym wydaniem jest PN-EN 16005+A1:2024-06 „Drzwi z napędem — Bezpieczeństwo użytkowania — Wymagania i metody badań”. Norma dotyczy wewnętrznych i zewnętrznych drzwi z napędem przeznaczonych do ruchu pieszego. Określa wymagania bezpieczeństwa dla kompletnego zespołu drzwiowego, a nie wyłącznie dla napędu, sensora lub sterownika.

Jej zastosowanie jest jednym z podstawowych sposobów wykazania, że drzwi zapewniają odpowiedni poziom bezpieczeństwa. Nie oznacza to jednak, że każda konstrukcja określana potocznie jako drzwi automatyczne musi być oceniana właśnie według PN-EN 16005.

Czego dotyczy PN-EN 16005?

Norma koncentruje się na zagrożeniach powstających podczas ruchu drzwi. Dotyczy między innymi ryzyka uderzenia, zgniecenia, przytrzaśnięcia, ścinania oraz wciągnięcia części ciała, odzieży lub przedmiotów.

Ocenie podlega cały zespół drzwiowy, czyli skrzydła, napęd, układ sterowania, urządzenia aktywacyjne, środki ochronne, elementy konstrukcyjne oraz sposób współdziałania wszystkich komponentów.

PN-EN 16005 określa wymagania dotyczące projektowania, ograniczania stref niebezpiecznych, stosowania urządzeń ochronnych, parametrów ruchu drzwi oraz metod sprawdzania skuteczności zastosowanych zabezpieczeń.

Norma nie narzuca jednego rozwiązania technicznego. Zagrożenia mogą być ograniczane przez odpowiednią geometrię konstrukcji, zachowanie odległości bezpieczeństwa, stosowanie osłon i barier, ograniczenie prędkości oraz sił, a także przez sensory i inne urządzenia ochronne.

Uwzględnia się przy tym nie tylko prawidłowe korzystanie z drzwi, ale również racjonalnie przewidywalne niewłaściwe użytkowanie. Może to być próba przejścia podczas zamykania, zatrzymanie się w świetle drzwi, podejście do skrzydła z boku albo ręczne przytrzymywanie poruszającego się elementu.

Jakie drzwi obejmuje norma?

PN-EN 16005 obejmuje przede wszystkim drzwi przesuwne, rozwierane i wahadłowe, obrotowe, balansowe oraz składane ze skrzydłami poruszającymi się poziomo. Drzwi teleskopowe są odmianą drzwi przesuwnych i również mogą mieścić się w jej zakresie.

Rodzaj budynku nie przesądza o zastosowaniu normy. Może ona dotyczyć zarówno drzwi w centrum handlowym, szpitalu, hotelu czy biurowcu, jak i instalacji znajdującej się w zakładzie pracy lub obiekcie o ograniczonym dostępie.

Najważniejsze jest to, czy drzwi są przeznaczone do ruchu pieszego i czy ich konstrukcja odpowiada typom objętym normą.

PN-EN 16005 może mieć zastosowanie również do drzwi znajdujących się na drogach ewakuacyjnych oraz do drzwi przeciwpożarowych lub dymoszczelnych, ale wyłącznie w zakresie bezpieczeństwa związanego z ich ruchem i napędem. Nie zastępuje dodatkowych wymagań dotyczących ewakuacji, odporności ogniowej, dymoszczelności ani współpracy z systemami bezpieczeństwa budynku.

Kiedy PN-EN 16005 nie ma zastosowania?

Norma nie obejmuje wszystkich drzwi i bram wyposażonych w napęd.

Poza jej zakresem znajdują się między innymi drzwi poruszające się pionowo, drzwi wind, drzwi stosowane w pojazdach, kołowroty, drzwi peronowe, ruchome ściany działowe oraz bariery drogowe.

Nie dotyczy również drzwi i bram przeznaczonych głównie do ruchu pojazdów lub transportu towarów. Do tej grupy należą między innymi typowe bramy przemysłowe i garażowe.

Wyłączone są także drzwi wykorzystywane jako część procesu przemysłowego oraz konstrukcje znajdujące się poza zasięgiem ludzi, na przykład w osłonach maszyn i urządzeń technologicznych.

Norma nie obejmuje ponadto pracy w przestrzeniach zagrożonych wybuchem ani szczególnych funkcji ochronnych stosowanych na przykład w bankach, portach lotniczych lub obiektach o podwyższonym poziomie zabezpieczenia. Nie oznacza to jednak, że same drzwi w takim obiekcie są automatycznie wyłączone z PN-EN 16005. Norma może nadal mieć zastosowanie do bezpieczeństwa ich ruchu, natomiast funkcje specjalne podlegają dodatkowym wymaganiom.

Wyłączenie z zakresu PN-EN 16005 nie oznacza braku obowiązków dotyczących bezpieczeństwa. Dla danego urządzenia mogą mieć zastosowanie inne normy wyrobu, normy bezpieczeństwa maszyn albo przepisy właściwe dla konkretnego zastosowania.

Co z drzwiami już użytkowanymi?

Nie należy automatycznie wymagać od wszystkich istniejących drzwi pełnej zgodności z najnowszym wydaniem normy. W przypadku starszych instalacji istotne znaczenie mają data wprowadzenia drzwi do użytkowania, dokumentacja producenta, wymagania obowiązujące w momencie ich wykonania oraz późniejszy zakres zmian.

Nie oznacza to, że starsze drzwi mogą działać w sposób niebezpieczny. Właściciel lub zarządca nadal powinien zapewnić ich bezpieczną eksploatację, właściwe utrzymanie oraz reagowanie na stwierdzone usterki.

Przy modernizacji trzeba ocenić, czy wprowadzana zmiana wpływa na bezpieczeństwo. Wymiana zużytego elementu na równoważny komponent, wykonana zgodnie z dokumentacją producenta, nie zawsze oznacza konieczność ponownego przeprowadzenia całej procedury oceny zgodności.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy zmieniany jest napęd, sterownik, konstrukcja skrzydeł, prędkość ruchu, sposób działania zabezpieczeń albo przeznaczenie drzwi. Jeżeli modyfikacja powoduje nowe zagrożenia lub zwiększa istniejące ryzyko, konieczna może być aktualizacja oceny ryzyka, dokumentacji technicznej, a w określonych przypadkach również ponowne przeprowadzenie procedury oceny zgodności.

Czy stosowanie PN-EN 16005 jest obowiązkowe?

Stosowanie Polskich Norm jest co do zasady dobrowolne. Dobrowolność normy nie oznacza jednak dowolności w zakresie bezpieczeństwa.

Producent kompletnego zespołu drzwiowego ma obowiązek zapewnić spełnienie wymagań prawnych mających zastosowanie do danego wyrobu. Zastosowanie normy zharmonizowanej jest podstawowym sposobem wykazania, że wymagania objęte jej zakresem zostały spełnione.

Producent może zastosować inne rozwiązania techniczne niż opisane w PN-EN 16005, ale powinien wówczas wykazać, że zapewniają one odpowiedni poziom bezpieczeństwa. W praktyce wymaga to przeprowadzenia oceny ryzyka, odpowiednich badań oraz przygotowania dokumentacji uzasadniającej przyjęte rozwiązania.

Norma może również stać się wymaganiem obowiązującym w konkretnej inwestycji, jeżeli została wskazana w projekcie, umowie, specyfikacji technicznej, dokumentacji przetargowej lub wymaganiach inwestora.

Czy oznakowanie CE potwierdza zgodność z PN-EN 16005?

Samo oznakowanie CE nie oznacza automatycznie, że drzwi spełniają wymagania PN-EN 16005.

Znak CE oznacza, że producent deklaruje zgodność wyrobu ze wszystkimi mającymi do niego zastosowanie wymaganiami unijnego prawodawstwa. Nie jest jednak potwierdzeniem zastosowania każdej normy technicznej związanej z danym produktem.

Informacji o normach wykorzystanych podczas oceny zgodności należy szukać przede wszystkim w deklaracji zgodności i dokumentacji technicznej.

Należy również odróżnić oznakowanie CE poszczególnych komponentów od oznakowania kompletnego zespołu drzwiowego. Znak CE na napędzie, sensorze lub sterowniku nie potwierdza jeszcze bezpieczeństwa całych drzwi.

Połączenie prawidłowo oznakowanych komponentów może stworzyć nową funkcjonalną całość. Taki zespół musi zostać odpowiednio zaprojektowany, zamontowany, skonfigurowany i sprawdzony. Istotne znaczenie mają geometria konstrukcji, zabezpieczenie stref niebezpiecznych, ustawienie parametrów ruchu, reakcja na awarie oraz współpraca urządzeń ochronnych ze sterownikiem.

Dlatego określenie „certyfikowane komponenty” nie powinno być traktowane jako wystarczająca podstawa do uznania całych drzwi za zgodne i bezpieczne.

Kto odpowiada za bezpieczeństwo?

Odpowiedzialność zależy od roli danego podmiotu.

Producent kompletnego zespołu drzwiowego lub integrator odpowiada za ocenę ryzyka, dobór środków ochronnych, dokumentację techniczną oraz przeprowadzenie właściwej procedury oceny zgodności.

Projektant powinien prawidłowo określić przeznaczenie drzwi, warunki ich pracy, grupy użytkowników oraz wymagania wynikające z funkcji obiektu.

Instalator odpowiada za wykonanie montażu zgodnie z dokumentacją, właściwe ustawienie skrzydeł, podłączenie urządzeń, konfigurację sterownika oraz sprawdzenie działania całej instalacji.

Po przekazaniu drzwi do użytkowania właściciel lub zarządca powinien zapewnić eksploatację zgodną z instrukcją, regularne kontrole, konserwację oraz niezwłoczne usuwanie usterek mających wpływ na bezpieczeństwo.

Nie każde drzwi wyposażone w napęd podlegają PN-EN 16005. Jeżeli jednak są przeznaczone do ruchu pieszego i mieszczą się w zakresie normy, jej zastosowanie jest podstawową metodą wykazania odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa.

Ostateczny wynik zależy jednak nie tylko od powołania normy w dokumentacji. Bezpieczeństwo powstaje na każdym etapie: od projektu i oceny ryzyka, przez dobór komponentów oraz montaż, aż po prawidłowe uruchomienie, kontrolę i konserwację kompletnego zespołu drzwiowego.